Łuszczyca czy grzybica głowy, jak je odróżnić

Trzy różne przyczyny, jeden objaw

Wszystkie trzy stany dają łuszczenie, ale mechanizm jest za każdym razem inny. W łuszczycy układ odpornościowy przyspiesza namnażanie naskórka kilkukrotnie ponad normę, komórki nie zdążają dojrzeć i odkładają się w postaci grubych blaszek. To choroba przewlekła, zapisana częściowo w genach, która nawraca falami przez lata. Grzybica owłosionej skóry głowy to klasyczne zakażenie dermatofitami, czyli grzybami atakującymi włos i mieszek włosowy. Można się nią zarazić od drugiego człowieka, przez wspólny grzebień lub czapkę, a bardzo często od kota czy psa. Łupież i łojotokowe zapalenie skóry to z kolei nadreaktywność skóry na drożdżaki z rodzaju Malassezia, które bytują na każdej głowie, tyle że u części osób wywołują łojotok, drobne łuski i swędzenie.

Porównanie objawów na skórze głowy

Najbardziej praktyczne są trzy tropy: charakter łusek, stan włosów i to, co dzieje się poza głową. Grube, suche, srebrzyste blaszki schodzące na czoło albo kark, do tego podobne zmiany na łokciach lub naparstkowane paznokcie, mocno przemawiają za łuszczycą. Jej pełny obraz na owłosionej skórze opisujemy na stronie o łuszczycy skóry głowy.

Włosy zdradzają najwięcej

Jeśli masz szybko odróżnić te choroby, patrz na włosy. Dermatofity trawią keratynę, z której zbudowany jest włos, więc w grzybicy włosy łamią się tuż przy powierzchni skóry i w ognisku powstaje przerzedzenie, czasem z widocznymi czarnymi punktami po ułamanych łodygach. Bywa też odmiana z bolesnym, ropnym naciekiem i powiększonymi węzłami chłonnymi na karku. W łuszczycy mieszki włosowe pozostają całe. Włosy potrafią przejściowo wypadać tam, gdzie zapalenie jest nasilone albo gdzie pacjent zdrapuje łuski, jednak po wyciszeniu zmian odrastają. Łupież włosów nie rusza w ogóle. Łysiejący placek u dziecka to niemal zawsze sygnał, żeby szukać grzyba, nie łuszczycy.

Zaraźliwość i wiek chorego

Druga mocna wskazówka to kontekst. Grzybica owłosionej skóry głowy dotyczy przede wszystkim dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, u dorosłych zdarza się rzadko. Często da się wskazać źródło: kolegę z klasy, przygarniętego kociaka, wspólne czapki na basenie. Łuszczyca zachowuje się odwrotnie. Najczęściej ujawnia się u młodych dorosłych, bywa rodzinna i nie sposób się nią zarazić, bo nie stoi za nią żaden drobnoustrój, co szerzej wyjaśniamy w tekście czy łuszczyca jest zaraźliwa. Jeżeli więc łuszczącą się głowę ma kilkuletnie dziecko po kontakcie ze zwierzęciem, prawdopodobieństwa układają się zupełnie inaczej, niż gdy problem zgłasza trzydziestolatek z łuszczącymi się łokciami.

Jak lekarz stawia rozpoznanie

Łuszczycę lekarz rozpoznaje zwykle na podstawie samego badania skóry: ocenia wygląd i granice ognisk, zagląda na łokcie, kolana i paznokcie, pyta o choroby w rodzinie. Przy podejrzeniu grzybicy samo oglądanie nie wystarcza. Pobiera się zeskrobiny łusek i ułamane włosy do badania mykologicznego, czyli oceny pod mikroskopem i hodowli, która po kilku, kilkunastu dniach wskazuje konkretny gatunek grzyba. Pomocniczo używa się lampy Wooda, w której świetle część dermatofitów daje zielonkawą poświatę, choć jej brak grzybicy nie wyklucza. To badanie jest ważne także dlatego, że od gatunku grzyba zależy dobór leku i to, czy trzeba zbadać domowe zwierzę. W niejednoznacznych przypadkach, gdy obraz nie pasuje ani do łuszczycy, ani do grzybicy, dermatolog rozważa też inne choroby, o których piszemy w artykule łuszczyca czy AZS.

Dlaczego pomyłka jest kosztowna

Te choroby leczy się w przeciwnych kierunkach. W łuszczycy skóry głowy podstawą jest leczenie miejscowe: najpierw zmiękczenie łusek preparatem keratolitycznym, potem lek łączący kalcypotriol z betametazonem, na owłosionej głowie najczęściej w postaci żelu, jak Daivobet. Grzybicy głowy nie da się wyleczyć samymi preparatami miejscowymi, bo grzyb siedzi wewnątrz mieszka włosowego, poza zasięgiem szamponu czy maści. Potrzebny jest lek przeciwgrzybiczy podawany doustnie przez kilka tygodni, a szampony przeciwgrzybicze pełnią tylko rolę wspierającą i ograniczają rozsiewanie zarodników.

Co możesz zrobić od razu

Zanim trafisz do lekarza, kilka rzeczy jest bezpiecznych niezależnie od przyczyny. Myj głowę łagodnym szamponem, nie zdrapuj łusek na siłę i nie pożyczaj nikomu grzebienia, szczotki ani czapki, na wypadek gdyby jednak chodziło o grzybicę. Przy podejrzeniu zwykłego łupieżu można zacząć od aptecznego szamponu przeciwłupieżowego i ocenić efekt po dwóch, trzech tygodniach. Nie zaczynaj natomiast na własną rękę kuracji sterydem z domowej apteczki ani nie dokańczaj cudzej recepty. Zanotuj też, od kiedy trwają zmiany, czy ktoś w domu ma podobne i czy był kontakt z nowym zwierzęciem, bo te informacje realnie przyspieszają diagnozę.

Kiedy koniecznie do lekarza

• W ognisku widać przerzedzenie włosów, ułamane włosy albo łysy placek.
• Zmiany ma dziecko, zwłaszcza po kontakcie ze zwierzęciem.
• Pojawia się bolesny, ropny naciek, strupy lub powiększone węzły chłonne.
• Łuski są grube i schodzą na czoło, kark lub za uszy mimo pielęgnacji.
• Szampon przeciwłupieżowy po trzech tygodniach nie daje poprawy.

Najczęstsze pytania