Łuszczyca czy AZS, jak je odróżnić

Skąd bierze się każda z chorób

Choć obie wyglądają jak zapalenie skóry, mechanizm jest inny. W łuszczycy naskórek namnaża się kilkukrotnie szybciej niż powinien. Komórki nie zdążają dojrzeć i odpadają w postaci grubych, srebrzystych łusek na czerwonym podłożu. To choroba z komponentą autoimmunologiczną i przewlekłym, nawrotowym przebiegiem. Atopowe zapalenie skóry ma inne podłoże. Tu problemem jest uszkodzona bariera naskórka i nadreaktywny układ odporności, które razem dają suchość, świąd i stan zapalny. Skóra traci wodę, łatwo się drażni i reaguje na alergeny oraz czynniki środowiskowe. Ta różnica w mechanizmie tłumaczy, dlaczego leczenie idzie w dwie różne strony.

Wygląd zmian, na co patrzeć

Najbardziej praktyczny trop to umiejscowienie i granice. Łuszczyca siada na stronach wyprostnych, na przykład zewnętrznej stronie łokcia, i ma ostre kontury. AZS woli zgięcia, czyli wewnętrzną stronę łokcia i pod kolanem, a jego granice są rozmyte. Do tego łuszczyca lubi owłosioną skórę głowy i paznokcie, co bywa dodatkową wskazówką.

Świąd i przebieg w czasie

W AZS świąd bywa nie do wytrzymania i jest głównym problemem pacjenta, często nasila się w nocy i prowadzi do drapania, które pogarsza zmiany. W łuszczycy świąd też występuje, ale zwykle nie jest tak dojmujący, a na pierwszy plan wysuwa się wygląd łusek. Obie choroby mają charakter falowy, z okresami zaostrzeń i spokoju. AZS często zaczyna się w dzieciństwie i z wiekiem może łagodnieć, łuszczyca częściej ujawnia się u dorosłych i towarzyszy człowiekowi latami. Żadnej z nich nie da się wyleczyć raz na zawsze, leczenie ma utrzymać skórę w dobrym stanie jak najdłużej.

Dlaczego leki są różne

Skoro mechanizm jest inny, inne są też leki pierwszego wyboru. W łuszczycy trzeba zahamować szybkie namnażanie naskórka i wyciszyć zapalenie, dlatego sięga się po Daivobet, który łączy kalcypotriol z betametazonem. W AZS chodzi o wyciszenie zapalenia na często wrażliwej skórze, dlatego dobrze sprawdzają się inhibitory kalcyneuryny, czyli Protopic i Elidel, które nie zawierają sterydu i nie ścieńczają skóry. Który z nich, zależy od nasilenia zmian, o czym piszemy w tekście Protopic czy Elidel. Wspólnym mianownikiem obu chorób jest pielęgnacja emolientami, którą prowadzi się niezależnie od leku na receptę.

Co jeszcze bywa mylone z tymi chorobami

Czerwona, łuszcząca się skóra to nie zawsze łuszczyca albo AZS. Podobnie wyglądać potrafi łojotokowe zapalenie skóry, które lubi owłosioną głowę, brwi i fałdy nosowo-policzkowe i daje tłustawe, żółtawe łuski. Grzybica skóry gładkiej tworzy okrągłe ogniska z jaśniejszym środkiem i obwódką, a wyprysk kontaktowy pojawia się dokładnie tam, gdzie skóra zetknęła się z czymś drażniącym. Nawet doświadczonemu lekarzowi obraz bywa niejednoznaczny, dlatego czasem pomaga zeskrobina, badanie w kierunku grzyba lub biopsja. To kolejny powód, żeby nie dobierać leku na oko, bo lek przeciwgrzybiczy, steryd i inhibitor kalcyneuryny to trzy różne kierunki.

Co możesz zrobić, zanim ustalisz rozpoznanie

Zanim traf trafi do lekarza, są rzeczy bezpieczne przy obu chorobach. Regularne nawilżanie emolientami nie zaszkodzi ani łuszczycy, ani AZS, a często łagodzi objawy. Warto unikać gorących kąpieli, silnych detergentów i drapania, bo to nasila jedno i drugie. Pomocne bywa spisanie, kiedy zmiany się zaostrzają i co je poprzedza, bo taki obraz przyspiesza diagnozę. Nie sięga się natomiast po mocne sterydy z domowej apteczki na wyczucie, bo bez rozpoznania łatwo pogorszyć sytuację, na przykład rozsiewając nierozpoznaną grzybicę. Do leku na receptę wraca się dopiero, gdy lekarz wie, z czym ma do czynienia.

Kiedy iść do lekarza

• Zmiany są rozległe, szybko się powiększają lub bardzo swędzą i utrudniają sen.
• Pielęgnacja i preparaty bez recepty nie przynoszą poprawy.
• Skóra się sączy, pojawiają się pęcherze, strupy albo cechy zakażenia.
• Zmiany zajmują twarz, dłonie, stopy lub okolice intymne.
• Towarzyszą im dolegliwości stawów, co bywa w łuszczycy.

Choroby towarzyszące, o których warto wiedzieć

Obie choroby to coś więcej niż sama skóra. Łuszczyca u części pacjentów wiąże się z zajęciem stawów, czyli łuszczycowym zapaleniem stawów, które daje ból i sztywność, zwłaszcza rano, i wymaga osobnego leczenia. Bywa też powiązana z zespołem metabolicznym, nadciśnieniem i nadwagą, dlatego lekarze zwracają uwagę na ogólny stan zdrowia, nie tylko na zmiany skórne. Atopowe zapalenie skóry często idzie w parze z innymi chorobami atopowymi: alergicznym nieżytem nosa i astmą, co określa się mianem marszu alergicznego. To kolejny powód, żeby nie traktować tych chorób wyłącznie jako problemu kosmetycznego. Jeśli obok skóry pojawiają się bóle stawów, uporczywy katar czy duszność, warto powiedzieć o tym lekarzowi.

Najczęstsze pytania