Czy łuszczyca swędzi? Skąd bierze się świąd i co daje ulgę

Czy łuszczyca swędzi - co przeżywa większość chorych

Sama nazwa choroby zdradza odpowiedź. Słowo psoriasis pochodzi od greckiego psora, które oznacza właśnie świąd. Mimo to przez lata swędzenie w łuszczycy było bagatelizowane, a chorobę opisywano głównie przez łuskę i zaczerwienienie. Dziś wiadomo, że świąd zgłasza zdecydowana większość pacjentów i że potrafi on obniżać jakość życia mocniej niż sam wygląd zmian.

Nasilenie jest bardzo indywidualne. U jednej osoby to dyskretne swędzenie pojawiające się wieczorem, u innej uporczywy świąd całych ognisk, który prowokuje drapanie aż do krwi. Zdarza się i tak, że zmiany przez długi czas prawie nie swędzą, a dolegliwość wraca dopiero w zaostrzeniu. Brak świądu nie wyklucza więc łuszczycy, tak jak jego obecność jej nie przesądza, bo swędzi także wiele innych chorób skóry. Jeśli nie masz pewności, z czym masz do czynienia, pomocny będzie tekst o objawach łuszczycy.

Dlaczego łuszczyca swędzi

Za świąd odpowiadają w łuszczycy dwa nakładające się mechanizmy. Pierwszy to stan zapalny. W zmienionej skórze pobudzone komórki odpornościowe uwalniają substancje zapalne, które drażnią gęsto rozmieszczone zakończenia nerwowe. Skóra w ognisku łuszczycowym staje się nadwrażliwa i reaguje swędzeniem nawet na bodźce, które zdrowej skórze nie przeszkadzają, jak ciepło, pot czy szorstka metka.

Drugi mechanizm to przesuszenie. Naskórek w łuszczycy odnawia się kilkakrotnie szybciej niż zdrowy, przez co jego bariera jest nieszczelna i szybko traci wodę. Sucha, napięta i pękająca skóra swędzi sama z siebie, niezależnie od zapalenia. Co istotne, w tym całym procesie histamina, główny winowajca świądu alergicznego, gra rolę drugoplanową. Właśnie dlatego popularne tabletki na alergię często rozczarowują w łuszczycy, o czym więcej w dalszej części.

Gdzie i kiedy świąd dokucza najbardziej

Swędzenie nie rozkłada się równomiernie. Chorzy najczęściej wskazują kilka typowych okolic i sytuacji, w których robi się ono trudne do zniesienia.

• Owłosiona skóra głowy - to jedna z najczęściej swędzących lokalizacji, a drapanie łatwo nasila łuszczenie widoczne na ubraniu. Więcej w opisie łuszczycy skóry głowy.
• Fałdy skóry, czyli pachwiny, pachy i okolice pod biustem - zmiany w łuszczycy odwróconej są wilgotne, ocierane i przez to wyjątkowo drażliwe.
• Wieczór i noc - w cieple łóżka świąd zwykle się nasila, a niewyspanie obniża próg jego odczuwania następnego dnia.
• Gorąca kąpiel, sauna, intensywne pocenie - wysoka temperatura rozszerza naczynia i podkręca swędzenie.
• Zima i sezon grzewczy - suche powietrze dodatkowo wysusza skórę i zaostrza dolegliwości.
• Stres - napięcie psychiczne potrafi zarówno nasilać świąd, jak i zaostrzać samą łuszczycę.

Błędne koło świądu i drapania

Największym problemem nie jest samo swędzenie, tylko to, do czego prowadzi. Drapanie przynosi natychmiastową, ale bardzo krótką ulgę. Chwilę później podrażniona skóra swędzi jeszcze mocniej, więc ręka znów wraca do ogniska. Tak powstaje błędne koło świądu i drapania, które podtrzymuje stan zapalny i nie pozwala zmianom się goić.

W łuszczycy dochodzi do tego jeszcze jedna pułapka. Uszkodzenie skóry, także przez zadrapanie, może po pewnym czasie wywołać w tym miejscu zupełnie nową zmianę łuszczycową. To tak zwany objaw Koebnera, charakterystyczny dla aktywnej choroby. Rozdrapane ogniska łatwiej też ulegają wtórnym zakażeniom bakteryjnym. W praktyce pomaga krótkie obcinanie paznokci, chłodny okład zamiast drapania oraz uciskanie lub poklepywanie swędzącego miejsca, które oszukuje zakończenia nerwowe bez uszkadzania naskórka.

Emolienty i pielęgnacja, czyli baza w walce ze świądem

Skoro część świądu bierze się z przesuszenia, pierwszym krokiem jest odbudowa nawilżenia. Emolienty, nakładane co najmniej dwa razy dziennie i zawsze po kąpieli na lekko wilgotną skórę, zmniejszają napięcie i szorstkość naskórka, a wraz z nimi swędzenie. Przy nasilonych dolegliwościach dobrze sprawdzają się tłustsze preparaty na noc oraz trzymanie kremu przy łóżku, żeby sięgnąć po niego zamiast drapania. Zasady doboru i łączenia ich z lekami opisujemy szerzej w tekście o emolientach w łuszczycy i AZS.

Znaczenie ma też codzienna rutyna: krótki, letni prysznic zamiast długiej gorącej kąpieli, delikatne emulsje myjące zamiast zwykłego mydła, osuszanie skóry ręcznikiem przez dotyk zamiast pocierania oraz przewiewne, bawełniane ubrania. Części chorych ulgę przynoszą chłodne okłady albo przechowywanie emolientu w lodówce. Inne proste metody zebraliśmy w artykule o domowych sposobach na łuszczycę.

Leki, które zmniejszają świąd w łuszczycy

Najskuteczniejszym sposobem na świąd łuszczycowy jest wyciszenie samego zapalenia, bo wraz z nim gaśnie także swędzenie. W łagodnej i umiarkowanej łuszczycy podstawą jest leczenie miejscowe na receptę. Przykładem jest Daivobet, łączący kalcypotriol, który hamuje nadmierne namnażanie komórek naskórka, z betametazonem, silnym sterydem szybko zmniejszającym stan zapalny, zaczerwienienie i świąd. Na okolice wrażliwe, takie jak twarz czy fałdy skóry, lekarz dobiera leczenie ostrożniej i czasem sięga po delikatniejsze dla skóry inhibitory kalcyneuryny, jak Protopic lub Elidel.

Tabletki przeciwhistaminowe, tak pomocne w pokrzywce czy alergii, w łuszczycy działają słabo, bo świąd nie zależy tu głównie od histaminy. Lekarz przepisuje je czasem na wieczór, wykorzystując raczej ich działanie uspokajające i ułatwiające zaśnięcie niż wpływ na sam mechanizm swędzenia. Gdy zmiany są rozległe, a świąd nie odpuszcza mimo leczenia miejscowego, kolejnym krokiem bywa fototerapia lub leczenie ogólne, o którym zawsze decyduje lekarz po ocenie nasilenia choroby.

Najczęstsze pytania