Łupież pstry, zwykły czy łuszczyca skóry głowy

Trzy pojęcia, które łatwo pomylić

Choć nazwy brzmią podobnie, mówimy o trzech różnych sprawach. Zwykły łupież, nazywany też łupieżem pospolitym, oraz spokrewnione z nim łojotokowe zapalenie skóry to reakcja skóry głowy na drożdżaki z rodzaju Malassezia, łój i towarzyszący im stan zapalny. To najczęstsza przyczyna łuszczenia się głowy i najłagodniejsza z całej trójki. Łupież pstry mimo nazwy nie jest odmianą łupieżu głowy, lecz powierzchowną grzybicą, która wychodzi zupełnie gdzie indziej, głównie na tułowiu. Łuszczyca skóry głowy to z kolei przewlekła choroba zapalna o podłożu immunologicznym i genetycznym, w której naskórek namnaża się znacznie szybciej, niż powinien. To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie, bo od niego zależy, czy w ogóle potrzebny jest lek na receptę.

Łupież pstry to grzybica, nie problem skóry głowy

Warto rozwiać to nieporozumienie od razu, bo fraza łupież pstry często pada w kontekście głowy, choć obie sprawy się rozmijają. Łupież pstry wywołują te same drożdżaki Malassezia, ale zmiany pojawiają się przede wszystkim na klatce piersiowej, plecach, barkach, szyi i ramionach, a nie w owłosionych włosach. Typowy obraz to okrągłe lub zlewające się plamy, które na opalonej skórze są jaśniejsze od otoczenia, a na skórze jasnej przybierają odcień różowo-brązowy. Po lekkim potarciu paznokciem na powierzchni pojawia się delikatne, otrębiaste złuszczanie, nazywane objawem wiórków. Odbarwienia potrafią utrzymywać się jeszcze przez tygodnie po wyleczeniu, bo skóra dopiero z czasem wyrównuje koloryt.

Łupież pstry leczy się środkami przeciwgrzybiczymi, najczęściej w postaci szamponu leczniczego lub kremu, a w przypadkach rozległych i nawracających lekarz może dołączyć lek doustny, który jest już wyłącznie na receptę. Nie pomagają na niego szampony przeznaczone na zwykły łupież ani leki przeciwłuszczycowe, bo cel działania jest inny. Jeśli plamy na tułowiu nie ustępują lub wracają, to sygnał do wizyty, a nie do samodzielnego mieszania preparatów.

Łupież głowy a łuszczyca, porównanie objawów

W codziennej praktyce najczęściej trzeba odróżnić zwykły łupież głowy od łuszczycy owłosionej skóry, bo to one dają podobne łuszczenie w tym samym miejscu. Różnią się jednak wyglądem łusek, granicami zmian i tym, co dzieje się poza samą głową.

Najpewniejszy trop to grubość łusek i granice ognisk. Łupież rozsiewa się drobnym, tłustawym pyłem po całej głowie i nie tworzy wyraźnych, uniesionych blaszek. Łuszczyca przeciwnie, buduje twarde, srebrzyste tarczki na czerwonym tle, które łatwo wyczuć palcem i które lubią przekraczać linię włosów. Gdy zmiany widać także na łokciach, kolanach czy paznokciach, waga przechyla się w stronę łuszczycy.

Jak rozpoznać łuszczycę skóry głowy

Kilka cech odróżnia łuszczycę od zwykłego łuszczenia. Ogniska są dobrze odgraniczone i lekko uniesione, a pokrywają je suche, srebrzystobiałe łuski, które słabo schodzą przy myciu. Zmiany często pojawiają się przy samej linii włosów, na czole nad brwiami, za uszami i na karku, gdzie stają się dobrze widoczne. Po delikatnym zdrapaniu łuski na powierzchni potrafią wystąpić drobne kropki krwi, co lekarze nazywają objawem Auspitza. Do tego u wielu osób podobne blaszki widać w klasycznych miejscach, na łokciach i kolanach, a paznokcie bywają naparstkowane. Szerzej opisujemy to w tekście o objawach łuszczycy oraz na stronie poświęconej łuszczycy skóry głowy. Żadna pojedyncza cecha nie przesądza sprawy, a ostateczne rozpoznanie stawia lekarz na podstawie oglądania skóry i rozmieszczenia zmian na całym ciele.

Właściwe leczenie każdego ze stanów

Skoro przyczyny są różne, inne jest też leczenie i inny jego cel. Zwykły łupież i łojotokowe zapalenie skóry głowy zwykle udaje się opanować preparatami dostępnymi bez recepty. Sprawdzają się szampony przeciwłupieżowe i przeciwgrzybicze zawierające ketokonazol, cyklopiroks, pirytionian cynku, siarczek selenu czy kwas salicylowy, stosowane regularnie przez kilka tygodni. Łupież pstry, jak już wspomnieliśmy, wymaga środków przeciwgrzybiczych na skórę tułowia, a przy nawrotach czasem leku doustnego na receptę.

Łuszczyca skóry głowy to inna liga. Prowadzi się ją etapami i praktycznie zawsze miejscowo. Najpierw zmiękcza się i usuwa łuski preparatem keratolitycznym z kwasem salicylowym lub mocznikiem, żeby lek w ogóle dotarł do skóry. Potem podstawą jest połączenie analogu witaminy D z miejscowym sterydem, gdzie kalcypotriol hamuje nadmierne namnażanie naskórka, a betametazon wygasza stan zapalny i świąd. Na owłosioną głowę wygodniejszy od gęstej maści jest żel Daivobet, który łatwiej rozprowadzić we włosach. Krok po kroku opisujemy to w poradniku o leku na łuszczycę skóry głowy. Lecznicze szampony z dziegciem bywają wsparciem, ale nie zastępują leczenia zaostrzeń.

Kiedy zgłosić się do lekarza

• Łuszczenie nie ustępuje mimo kilku tygodni stosowania szamponów bez recepty.
• Na głowie pojawiają się grube, twarde blaszki, które wychodzą na czoło, kark lub za uszy.
• Podobne zmiany widać też na łokciach, kolanach albo zmieniają się paznokcie.
• Skóra głowy jest bardzo zaczerwieniona, sączy się lub pojawiają się strupy.
• Na tułowiu utrzymują się odbarwione lub brązowawe plamy, które mogą wskazywać na łupież pstry.

Najczęstsze pytania